كه در طول چند قرن بين اقوام غيرمتمدن مدفون و مستور باقى مانده و تنها اطلاع ما از آن از طريق معارف بسيار مبهم و پيچيده‌اى است كه سباستين سرليوى « 146 » بولونيائى در كتاب « معمارى قديم و جديد » خود از آن به ما داده است ، اگرچه منابع اطلاعاتى اين شخص نيز رواياتى غيرمطمئن و جعلى است و تصويرى كه از اين بنا به دست داده برگردان تصويرى خام و خشن از يك حكاكى روى چوب يا سرب است كه در آن چهل ستون كوچك بدون ذكر بزرگى يا تناسب آنها نمايش داده شده است ، جز آنكه او اين ستونها را با سرستونهائى به سبك مجلل كورنت « 147 » نشان داده بدون آنكه حتى يك كلمه دربارهء بقاياى ساختمان سخن گفته باشد اگرچه اين معمار ساختمان را كه ايرانيان و عربها القرانيس « 148 » مىنامند به نام اصليش چهل منار ناميده است . با مشاهدهء قدمت و شكوه و عظمتى كه بخصوص در كمال و وقار اين شاهكار زيباى معمارى نمايان است اگر حتى مطلقا صلابت ، و به عبارت بهتر جاودانگى مواد ساختمانى آن در نظر گرفته نشود ، نه تنها مىتوان آن را در شمار عجايب هفتگانهء جهان كه قدما بسيار از آنها سخن گفته‌اند به حساب آورد بلكه بايد انصاف داد كه هيچيك از آن آثار شگفت كه هنوز بقايائى از آنها در جهان موجود است ، با اين بنا كه در نوع خود بىمانند است پهلو نمىزنند و با آن قابل مقايسه نيستند . * * * شبانگاه همگان شگفت‌زده از ديدار آن‌همه زيبائيها ، راه شهرك

--> ( 146 ) Sebastien Serlio ( 147 ) Corenthein ( 148 ) Alcoranes : گويا القرانيس جمع قرناس عربى باشد كه در لغتنامه‌هاى عربى و فارسى بمعنى كوه و عمارت بلند و مدور آمده است ، چنان كه كلمهء مقرنس نيز علاوه‌بر معانى ديگر ( گلوئى يا نوع گچ‌برى ) به ساختمان بلند نيز اطلاق گرديده است . بعيد نمىنمايد كه اعراب مجموعهء ستونهاى تخت جمشيد را القرانيس گفته باشند . اما اين‌كه تركان و ايرانيان و بخصوص اهالى فارس قرناس يا جمع آن را به معنى ستون يا مناره يا مأذنه به كار برده باشند و حتى به جاى چهل منار كه قطعا از تداول عامهء مردم فارس گرفته شده است چهل قرناس يا چهل قرانيس گفته باشند ادعائى عجيب است . - م .